تصور کنید دانشمندان بتوانند فقط با تاباندن نور، فعالیت یک سلول عصبی مشخص را روشن یا خاموش کنند. فناوری «اپتوژنتیک» دقیقاً چنین امکانی را فراهم کرده و حالا همین دستاورد، جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ را به خود اختصاص داده است.
همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: کشفی که از مطالعه یک پروتئین حساس به نور در جلبک‌ها آغاز شد، امروز به یکی از مهم‌ترین ابزارهای علوم اعصاب تبدیل شده است. این فناوری به پژوهشگران اجازه می‌دهد فعالیت سلول‌های عصبی را با دقت بسیار بالا کنترل کنند و بهتر بفهمند مغز چگونه احساسات، خاطرات و رفتار را شکل می‌دهد. نوبل پزشکی امسال به سه دانشمند اهدا شده که هر کدام بخشی از مسیر رسیدن به این فناوری را هموار کردند.
از جلبک کوچک تا کشف بزرگ
کار داستان از سلول‌های یک جلبک تک‌سلولی آغاز شد. پیتر هگمان و گئورگ ناگل روی پروتئین‌های حساس به نور مطالعه کردند و به پروتئینی به نام Channelrhodopsin رسیدند؛ پروتئینی که می‌تواند با نور فعال شود و جریان یون‌ها را از غشای سلول عبور دهد. همین ویژگی بعدها امکان حساس‌کردن سلول‌های دیگر به نور را فراهم کرد.
کلید روشن و خاموش کردن نورون‌ها
به گزارش Reuters کارل دایسروت این یافته را به علوم اعصاب وارد کرد. او ژن مربوط به Channelrhodopsin را وارد سلول‌های عصبی کرد و نشان داد که می‌توان با تاباندن نور، فعالیت این سلول‌ها را تحریک کرد. به این ترتیب، پژوهشگران برای نخستین‌بار ابزاری در اختیار داشتند که می‌توانست فعالیت نورون‌های مشخص را با دقت بالا کنترل کند؛ روشی که بعدها «اپتوژنتیک» نام گرفت.
بیشتر بخوانید :
- جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶ به چه کسانی اهدا شد؟
- ۱۲۵ میلیون اتصال عصبی و ۱۶۶ هزار نورون زیر ذره‌بین | نقشه مغز شما در دستان پر توان هوش مصنوعی
فناوری مهم برای شناخت مغز
یکی از دشواری‌های بزرگ علوم اعصاب این است که مغز از میلیاردها سلول عصبی تشکیل می شود و بسیاری از آنها همزمان فعالیت می‌کنند. اپتوژنتیک به دانشمندان اجازه می‌دهد گروه‌ها یا حتی سلول‌های مشخصی را هدف بگیرند و ببینند تغییر فعالیت آنها چه اثری بر رفتار یا عملکرد مغز دارد. به گفته کمیته نوبل، این روش اکنون در آزمایشگاه‌های سراسر جهان برای بررسی اسرار مغز استفاده می‌شود. 
از آزمایشگاه تا امیدهای درمانی
اهمیت این فناوری فقط به شناخت مغز محدود نیست. پژوهشگران در حال بررسی کاربردهای درمانی آن نیز هستند؛ از جمله استفاده از پروتئین‌های حساس به نور برای بازگرداندن بخشی از بینایی در برخی بیماری‌های شبکیه و توسعه نسل‌های دقیق‌تر کاشت حلزون گوش. بااین‌حال، بخش بزرگی از ظرفیت اپتوژنتیک برای درمان مستقیم اختلالات مغزی هنوز در مرحله پژوهش قرار دارد.
سه دانشمند و یک تغییر بزرگ در علوم اعصاب
کارل دایسروت، پیتر هگمان و گئورگ ناگل جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ را به‌طور مشترک دریافت کردند؛ جایزه‌ای که برای «کشف کانال‌های یونی دروازه‌شونده با نور و اپتوژنتیک» به آنها تعلق گرفت. این سه دانشمند نشان دادند که گاهی یک پرسش بنیادی درباره یک موجود بسیار ساده، مانند یک جلبک تک‌سلولی، می‌تواند در نهایت به ابزاری برای مطالعه پیچیده‌ترین عضو بدن انسان، یعنی مغز، تبدیل شود.
کد خبر 1074505
-
نوبل پزشکی ۲۰۲۶ برای کنترل مغز با نور | از یک جلبک کوچک تا نورون‌های مغز
-
+16 | برخورد داعش‌گونه‌ی مزدوران عربستانی با زخمی‌های یمنی + فیلم
-
کارنامه تحصیلی و نمره‌های احمدشاه قاجار را ببینید + عکس
-
قطعا خواهان فروپاشی حکومت هستیم + ویدئو | چندین گروه در ایران خواهان مسلح شدن هستند
-
پاسخ مهم به پرسپولیس؛ دربی و تمام بازی‌های استقلال ۳بر صفر می‌شود؟ | آسانی باعث محرومیت جدید آبی‌ها
-
ساعت ۵ میلیاردی آقای سفیر روی مچ سرایدار سارق! + ویدئو
-
فوری؛ فرمان آماده‌باش ارتش صادر شد | جنگ لفظی بالا گرفت؛ پاسخ آتشین مصری‌ها به تهدید اسرائیل | اسرائیل نخواهد ماند
-
فوری؛ بالگرد نظامی آمریکا با شلیک موشک سقوط کرد + تصاویر و جزئیات
-
فوری؛ بالگرد نظامی آمریکا با شلیک موشک سقوط کرد + تصاویر و جزئیات
-
فوری؛ شنیده‌شدن صدای انفجارهای مهیب در پایتخت عربستان؛ پروازها تعلیق شد
-
فوری؛ فرمان آماده‌باش ارتش صادر شد | جنگ لفظی بالا گرفت؛ پاسخ آتشین مصری‌ها به تهدید اسرائیل | اسرائیل نخواهد ماند
-
لحظه تکبیر آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای هنگام ایراد خطبه تاریخی «جمعه نصر» توسط رهبر شهید
-
موشک جدید با قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای آزمایش شد+ عکس | نظارت ویژه ماکرون
-
پیغام مهاجم لژیونر به پرسپولیس؛ قرارداد ۵ ساله آماده کنید امضا کنم
-
پاسخ مهم به پرسپولیس؛ دربی و تمام بازی‌های استقلال ۳بر صفر می‌شود؟ | آسانی باعث محرومیت جدید آبی‌ها
-
سارقان در اتوبان مهدی تارتار را گیر انداختند!
-
قطعا خواهان فروپاشی حکومت هستیم + ویدئو | چندین گروه در ایران خواهان مسلح شدن هستند
-
هرگز این ۹ دارو را به طور ناگهانی قطع نکنید
-
جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶ به چه کسانی اهدا شد؟
-
دستگاه‌های نوری تصویربرداری مغز بومی شد
-
یک نابینا به لطف نوعی ژن درمانی جدید بینا شد
-
جانوری دریایی که تمام بدنش مغز است! | عکس
-
ابرکامپیوترهایی که برای کاوش مغز انسان باید ساخته شوند